Program i literatura

Program stały Olimpiady

  1. Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa
    • Istota i zakres pojęć: bezpieczeństwo (poczucie bezpieczeństwa) i zagrożenie (poczucie zagrożenia)
    • Przedmiotowy i podmiotowy wymiar bezpieczeństwa
    • Pojęcie i uwarunkowania bezpieczeństwa narodowego, wewnętrznego i międzynarodowego
    • Bezpieczeństwo społeczne – pojęcie, istota, uwarunkowania, zagrożenia
    • Strategie i programy bezpieczeństwa Polski
  2. Bezpieczeństwo narodowe
    • Doktryna obronna i obronność państwa
    • Bezpieczeństwo narodowe Rzeczypospolitej Polskiej
    • System obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Powinności obronne władz samorządowych, instytucji i obywateli
    • Szkolnictwo wojskowe
    • Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej
    • Narodowe Siły Rezerwowe
  3. Ochrona ludności i obrona cywilna
    • Cele, zadania i organizacja obrony cywilnej Rzeczypospolitej Polskiej
    • System wczesnego ostrzegania i alarmowania ludności
    • Planowanie i stawianie zadań strukturom OC
    • Obowiązki prawne obywateli w obronie cywilnej
    • Zachowanie się ludności podczas ewakuacji z terenów zagrożonych
    • Zadania w ramach systemu zarządzania kryzysowego
    • Ochrona ludności, zwierząt gospodarskich, środków żywności, wody i pasz przed skażeniami i zakażeniami
    • Znaczenie powszechnej samoobrony
    • Ochrona infrastruktury i dóbr materialnych społeczeństwa
  4. Zagrożenia czasu pokoju, ich źródła, przeciwdziałanie ich powstawaniu, zasady postępowania w wypadku ich wystąpienia i po ich ustąpieniu
    • Zagrożenia naturalne
    • Zagrożenia spowodowane działalnością człowieka
    • Skutki zagrożeń, przeciwdziałanie ich powstawaniu
    • Terroryzm jako zagrożenie cywilizacyjne, wykrywanie go i zwalczanie
    • Pożary, podręczny sprzęt gaśniczy i gaszenie pożarów
  5. Zagrożenia występujące w czasie wojny
    • Sposoby likwidacji skutków zagrożenia
    • Charakterystyka i podział współczesnych środków rażenia
    • Broń konwencjonalna (klasyczna) – podział i przeznaczenie
    • Środki przenoszenia broni konwencjonalnej i masowego rażenia
    • Dyslokacja, potencjał i modernizacja techniczna Sił Zbrojnych RP
  6. Regionalne zagrożenia ekologiczne oraz energetyczne
    • Ochrona atmosfery, wód, zieleni, gleb i gruntów
    • Odnawialne i nieodnawialne źródła energii
  7. Wybrane elementy międzynarodowego prawa humanitarnego
    • Konwencje genewskie z 1949 roku, ich charakterystyka i znaczenie
    • Protokoły dodatkowe z 1977 roku do konwencji genewskich
    • Ochrona ludności, dóbr kultury i przekonań religijnych w myśl międzynarodowego prawa humanitarnego
  8. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka
    • System ochrony prawa człowieka – podstawowe akty prawne
    • Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze
    • Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu
    • Rada Europy
  9. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach (zachowanie ratownika)
    • Aspekty prawne udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej
    • Postępowanie w różnych przypadkach
  10. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym
    • Podmioty oraz zasady prawa międzynarodowego
    • Metody rozwiązywania sporów między państwami
    • Dysproporcje w rozwoju politycznym i ekonomicznym świata
    • Konflikty zbrojne na świecie po II wojnie światowej
    • Ochrona praw człowieka w Polsce i na świecie
    • Akcje humanitarne oraz interwencje pokojowe we współczesnym świecie
    • Terroryzm na świecie; motywy i sposoby działania, organizacje terrorystyczne
    • Polityka zagraniczna Polski po 1989 r.
    • Kierunki polityki zagranicznej po 1989 r.; relacje z innymi państwami
    • Udział Polski w organizacjach międzynarodowych
    • Polska niestałym członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ
  11. Systemy bezpieczeństwa i współpracy
    • Sytuacja polityczna na świecie na przełomie XX i XXI w.
    • ONZ – kompetencje, organy, metody działania
    • NATO – cele, organy najważniejsze operacje wojskowe
    • Organizacje międzynarodowe związane z bezpieczeństwem (m.in.: OBWE, WHO, ILO, FAO, IMF, IBRD, WTO, OECD, UNESCO, UNIDO, IAEA, UNICEF, UNHCR)
  12. Psychologiczne aspekty bezpieczeństwa


Program zmienny Olimpiady w roku 2021/2022

“Cywilne komponenty kierowania bezpieczeństwem narodowym”

1. Cywilna kontrola nad siłami zbrojnymi i ich neutralność polityczna
2. Kompetencje Prezydenta RP w odniesieniu do sił zbrojnych
3. Zadania i kompetencje Rady Ministrów w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa państwa
4. Zadania i kompetencje ministrów i kierowników urzędów centralnych w zakresie zarządzania kryzysowego
5. Obowiązki organów władzy regionalnej (wojewoda, starosta, wójt, burmistrz miasta, prezydent miasta) z zakresie zarządzania kryzysowego
6. Zadania i kompetencje organów operacyjnych w dziedzinie bezpieczeństwa (Policja, Straż Pożarna, Straż Graniczna, Żandarmeria Wojskowa, BOR, Służby Specjalne)
7. Obrona cywilna i edukacja dla bezpieczeństwa
8. System bezpieczeństwa narodowego RP
9. Weterani, ich status i organizacje
10. Wojska Obrony Terytorialnej
11. Organizacje pozarządowe , w tym paramilitarne, działające na rzecz bezpieczeństwa narodowego, przygotowujące do obrony (ZHP, ZHR, PCK, Związek Strzelecki)

 


Tematy na I etap Olimpiady (esej)

  1. Rola Prezydenta RP jako Zwierzchnika Sił Zbrojnych w czasie pokoju i wojny.
  2. Biuro Bezpieczeństwa Narodowego – pozycja i zadania.
  3. Rola MON, MSZ i MSWiA w systemie bezpieczeństwa narodowego.
  4. Zadania z zakresu planowania cywilnego w zarządzaniu kryzysowym.
  5. Opieka nad kombatantami i weteranami jako zadanie władz RP.

 

Zalecana literatura

PROGRAM STAŁY OLIMPIADY

A. LITERATURA OGÓLNA

  • Bezpieczeństwo państwa: wybrane problemy, K.A. Wojtaszczyk, A. Materska-Sosnowska (red.), Warszawa 2009.
  • Korzeniowski L.F., Podstawy nauk o bezpieczeństwie, Warszawa 2012.
  • Podstawowe kategorie polityki, S. Opara, D. Radziszewska-Szczepaniak (red.), Olsztyn, różne wydania.
  • Pokruszyński W.: Bezpieczeństwo. Teoria i praktyka, Józefów 2012.
    Plik pdf dostępny tutaj
  • Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski (red.), t. 1–4, Warszawa 2018–2019:
    • I cz. I: Teoria – Instytucje – Procesy: Zagadnienia ogólne
    • I cz. II: Teoria – Instytucje – Procesy: Polityczna organizacja społeczeństwa
    • II: Współczesne systemy rządów
    • III: System rządów w Polsce: Tradycje i współczesność
    • IV: System rządów w Polsce: Instytucje polityczne w latach 1989–2018.

 

B. LITERATURA SPECJALISTYCZNA

I. Leksykony tematyczne:

  • Leksykon bezpieczeństwa wewnętrznego, W. Fehler, J.J. Piątek, R. Podgórzańska (red.), Szczecin 2017.
  • NATO Encyclopedia, 2019.
    Plik pdf dostępny tutaj
  • Thematic Index of NATO Topics. Background information on the Alliance, its policies, activities and structures.
    Plik pdf dostępny tutaj
  • Vademecum bezpieczeństwa, O. Wasiuta, R. Klepka, R. Kopeć (red.), Kraków 2018.
    Plik pdf dostępny tutaj
  • Vademecum bezpieczeństwa informacyjnego, t. 1–2, O. Wasiuta, R. Klepka (red.), Kraków 2019.
    Plik pdf dostępny tutaj – tom 1
    Plik pdf dostępny tutaj – tom 2

 

II. Cyfrowe bazy danych:

  • https://epodreczniki.pl/
  • https://www.defence24.pl/
  • https://www.gov.pl/web/obrona-narodowa
  • https://www.gov.pl/web/obrona-narodowa/akty-prawne
  • https://www.nato.int/
  • https://www.wojsko-polskie.pl

 

III. Dokumenty NATO:

  • The Secretary General’s Annual Report 2019.
    Plik pdf dostępny tutaj
  • NATO Summit Guide, Brussels 2018.
    Plik pdf dostępny tutaj
  • NATO Summit Guide, Warsaw 2016.
    Plik pdf dostępny tutaj
  • NATO Wales Summit Guide, Newport 2014.
    Plik pdf dostępny tutaj

 

IV. Literatura uzupełniająca:

  • Bezpieczeństwo narodowe i międzynarodowe wobec wyzwań współczesnego świata, W. Kitler, M. Marszałek (red.), Warszawa 2014.
  • Gryz J., Bezpieczeństwo państwa. Władza-polityka-strategia, Warszawa 2013.
  • Gryz J., Podstawy bezpieczeństwa państwa. Podręcznik dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2016.
  • Kitler W., Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania. System, Warszawa 2011.
  • Polska w stosunkach międzynarodowych, S. Bieleń (red.), Warszawa 2007.
  • Popiuk-Rysińska I., Ewolucja systemu zbiorowego bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych po zimnej wojnie, Warszawa 2013.
  • Problemy bezpieczeństwa wewnętrznego w wybranych państwach, S. Sulowski (red.), Warszawa 2013.
  • Rola Organizacji Narodów Zjednoczonych w kształtowaniu ładu międzynarodowego, M. Pietraś, K.A. Wojtaszczyk (red.), Warszawa 2017.
  • Strategie i programy bezpieczeństwa. Wybór dokumentów, S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Warszawa 2012.
  • Trzy wymiary współczesnego bezpieczeństwa, S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Warszawa 2014.

 

V. Inne materiały pomocnicze

  • Koziej S.: Materiały dydaktyczne.
    Dostęp: http://koziej.pl/materialy-dydaktyczne/

 

 

PROGRAM ZMIENNY OLIMPIADY

Piotr Burczaniuk, System nadzoru i kontroli nad służbami specjalnymi w Polsce – stan obecny na tle analizy prawno-porównawczej wybranych państw. Postulaty de lege ferenda, dostęp online.
Dawid Dziurkowski, Ewolucja cywilnej kontroli nad siłami zbrojnymi na przestrzeni dziejów, Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, dostęp online.
Romuald Kalinowski, Obrona cywilna w sytuacjach zagrożeń kryzysowych społeczeństwa, “Przegląd Naukowo- Metodyczny”. Edukacja dla Bezpieczeństwa, 2012, nr 4, dostęp online.
Tadeusz Olejarz, Obrona cywilna w systemie obronnym państwa, „Modern Management Review”, vol. XIX, 21 (2/2014), dostęp online.
Bogusław Samol, Cywilna, demokratyczna kontrola nad siłami zbrojnymi RP, dostęp online.
Adam Sokołowski, Działalność polskich organizacji paramilitarnych, dostęp online.
Andrzej Żebrowski, Zarządzanie kryzysowe elementem bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej,
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2012, dostęp online, za opłatą.

Strony internetowe:
System bezpieczeństwa narodowego RP:
https://www.bbn.gov.pl/pl/bezpieczenstwo-narodowe/system-bezpieczenstwa-n/kierowanie-bezpieczenst/5975,Kierowanie-bezpieczenstwem-narodowym.html
https://zpe.gov.pl/a/system-bezpieczenstwa-narodowego—ogolna-charakterystyka/D10Rh2ZnC
Weterani: https://www.wojsko-polskie.pl/weteran/
Wojska Obrony Terytorialnej: https://www.wojsko-polskie.pl/dwot/